Van Eilandwijsheid naar Gezamenlijke Kracht
Verslag SPRONG SURE Werkconferentie Ameland, 10-11 april 2025
Inleiding
Na maanden van voorbereiding was het eindelijk zover: de SPRONG SURE onderzoeksgroep trok naar Ameland voor een tweedaagse werkconferentie die meer werd dan een gewone teamdag. Het werd een reis van ontdekking, verbinding en verdieping, waarbij de Friese eilandcultuur als spiegel diende voor onze eigen manier van samenwerken aan de energietransitie.
Met 22 enthousiaste onderzoekers van Hogeschool Utrecht en Hanze Hogeschool stapten we op 10 april op de boot naar een eiland dat al jaren vooroploopt in duurzame energie – en waar de inwoners hebben bewezen dat energietransitie vooral mensenwerk is.
Dag 1: Leren van Eilandpioniers
Ontvangst bij Gemeente Ameland: “Waar de mens centraal staat”
De dag begon in het gemeentehuis van Ballum, waar Luc van Tiggelen ons meevoerde in het verhaal van Duurzaam Ameland. Wat meteen opviel: op Ameland vragen ze eerst aan bewoners wat zij willen. “Geen leeg vel, geen spel, maar een plan waarop ze kunnen reageren,” zoals een deelnemer het mooi verwoordde.
Het succes van Ameland ligt in een relationele aanpak met korte feedback loops. Of het nu gaat over “praten in de kroeg”, gesprekken “in de Jumbo” of het organiseren van luistersessies over warmtepomp geluid – de kern ligt in uitproberen, gewaarworden en reageren langs een paar heldere principes: betaalbaar, betrouwbaar en lokaal zelfvoorzienend.
Een prachtige anekdote illustreerde hun aanpak: toen een 23-jarige bewoonster met grootse plannen kwam, vroeg Luc simpelweg: “Kunnen je opa en oma dit ook?” Die vraag maakte meteen duidelijk wat er moest gebeuren om plannen werkelijk toegankelijk te maken.
Jane’s Walk: De kunst van het luisteren
Na de presentatie gingen we wandelen volgens de Jane’s Walk methode – een manier om in gesprek te gaan over de omgeving en wat je daar tegenkomt. Deze simpele maar krachtige methode liet zien hoe belangrijk het is om echt te luisteren naar wat mensen beweegt in hun leefomgeving.
Kwaliteitskader: Spiegel voor ons eigen werk
In de middag namen we ons eigen kwaliteitskader voor transdisciplinair onderzoek onder de loep. Via een innovatieve ‘vissenkom’ vorm verkenden we hoe we kwaliteit kunnen borgen in ons werk waarbij andere partijen – zoals overheden, bedrijven en bewoners – centraal staan.
Het kader richt zich op vijf criteria: transdisciplinariteit, geloofwaardigheid, relevantie, legitimiteit en effectiviteit. Door het Amelander model als case te gebruiken, kregen deze abstracte begrippen ineens kleur en betekenis.
Zonnepark: Bewijs van kunnen
De dag eindigde met een bezoek aan het zonnepark van Ameland, waar Johan Kiewiet en Michiel Bakema lieten zien hoe theorie praktijk wordt. Het park staat symbool voor de ondernemingsgeest van het eiland, maar ook voor de uitdagingen: “Niet alles is een succes,” gaven ze eerlijk toe. “We weten nog niet hoe we alle vakantiehuiseigenaren moeten betrekken.”
Dag 2: Onze eigen principes ontdekken
Future Probing: Voelen voordat je denkt
De tweede dag begon met een bijzondere sessie in het Natuurcentrum. Via ‘Future Probing’ – een methode om toekomstscenario’s niet alleen te bedenken maar ook te ervaren – onderzochten we hoe we reageren op mogelijke veranderingen.
Deelnemers lazen een brief uit de toekomst waarin hun organisatie drastische maatregelen aankondigde: off-grid gaan, onderzoekers die zelf onderzoeksobject worden, eliminatie van de onderzoek-praktijk kloof. “Om je te verbinden met mogelijke toekomsten red je het niet met cognitie alleen,” legde de procesbegeleider uit.
Het fascinerende was hoe verschillend mensen reageerden op hetzelfde scenario. Waar de een dolenthousiast werd, voelde de ander wanhoop of boosheid. Door letterlijk posities in te nemen in de ruimte, werd zichtbaar hoe de groep zich verhield tot verschillende toekomstbeelden.
Ballumer Bocht: Experimenteren met de elementen
Het bezoek aan de Ballumer Bocht, waar experimenten lopen met onder andere de Tidal Kite, onderstreepte nogmaals de experimenteergeest van Ameland. Hier wordt niet alleen gepraat over innovatie, maar daadwerkelijk uitgeprobeerd hoe de kracht van wind en water kunnen worden benut.
Principes die ertoe doen
De middag was gewijd aan het destilleren van de principes die voor onze groep echt belangrijk zijn. Door middel van dot-voting en tafelgesprekken kwamen we tot een helder overzicht:
Top 5 principes die onze samenwerking sturen:
- Samen verantwoordelijkheid nemen – Het principe dat na de sessies met stip op nummer 1 eindigde
- Research Acupunctuur: kies voor impact – Gericht werken aan wat er echt toe doet
- Iedereen heeft eigen talenten – En we moeten van elkaar weten welke dat zijn
- De moed erin houden: Rebel community – Durven experimenteren en buiten lijntjes kleuren
- Handelen vanuit optimisme – Geloven in positieve verandering
Reflecties en doorvertaling
Wat nemen we mee van Ameland?
De Amelanders leerden ons dat energietransitie begint met de vraag: “Wat is de grootste gemene deler waar mensen het nog leuk hebben met elkaar?” Van daaruit kun je ontwikkelen.
Hun aanpak van uitproberen-gewaarworden-reageren sluit naadloos aan bij onze eigen principes. Net als zij moeten wij durven experimenteren, fouten maken en daarvan leren. Hun moed om te “provoceren en buiten de lijntjes te kleuren” inspireerde ons om ook zelf meer ‘rebels’ te zijn.
Naar Fase 2: Samen de schouders eronder
De stuurgroep – Mieke Oostra, Marten van der Laan en Martijn Rietbergen – reflecteerde op twee dagen vol inspiratie en verbinding. Martijn waardeerde de concrete principes die uit de Future Probing kwamen: “Dit zijn goede principes om fase 2 mee in te gaan.”
Marten benadrukte dat het principe van “samen verantwoordelijkheid nemen” in combinatie met “alle talenten benutten” eigenlijk nieuw is: “Dat hebben we niet eerder op die manier bij de kop gehad.”
Mieke vatte het samen: “De spiegel van Ameland vinden we terug in onze eigen principes. We willen met elkaar kijken naar impact om voorbereid te zijn op die ernstige toekomst of om die te voorkomen.”
Concrete aanbevelingen voor de toekomst
Uit de groepsdiscussie kwamen heldere aanbevelingen naar voren:
- Experimenteergebieden centraal stellen – Meer samenwerken ín de gebieden, niet alleen erover praten
- Afschaffen van werkpakketten – Verkokering voorkomen door meer integrale samenwerking
- Vaker meerdaagse werkconferenties – Deze vorm van verbinding en verdieping heeft bewezen waardevol te zijn
- Helder krijgen van missie en principes – Waar staan we nu echt voor?
Conclusie: Van eiland naar netwerk
Twee dagen Ameland hebben ons niet alleen geleerd over energietransitie, maar ook over onszelf als onderzoeksgroep. We gingen als een verzameling onderzoekers naar het eiland en kwamen terug als een gemeenschap met gedeelde principes en een gezamenlijke missie.
De kracht van Ameland zit niet in perfecte oplossingen – ook zij hebben uitdagingen en onzekerheden. Hun kracht zit in de bereidheid om samen de schouders eronder te zetten, te experimenteren en van elkaar te leren. Precies wat wij ook nodig hebben voor de volgende fase van ons werk.
“Ga op zoek naar de grootste gemene deler waar mensen het nog leuk hebben met elkaar en begin daar te ontwikkelen,” adviseerde Luc van Tiggelen. Die gemeenschappelijke basis hebben we gevonden in onze principes. Nu is het tijd om daar samen mee aan de slag te gaan.
Zoals Sarah het na afloop noteerde: “De kracht van een gemeenschap zoals op Ameland, dat proberen wij naar mijn idee ook in het klein te bewerkstelligen, bijvoorbeeld door korte lijntjes met elkaar te hebben en te blijven houden.”
Het eiland heeft ons geleerd dat energietransitie uiteindelijk mensenwerk is. En mensen werken het beste samen wanneer ze weten waar ze samen voor staan.
Met dank aan alle deelnemers, de organisatoren en de gastvrijheid van Ameland. De energie die we hebben opgedaan, nemen we mee naar de vastelandspraktijk van alledag.
Deelnemers HU: Arthur Lippus, Caroline Maessen, Eugène Zaaijer, Gido Stoop, Ilya Zitter, Liesbeth Boers, Liza Looijen, Maarten ter Huurne, Martijn Rietbergen, Mieke Oostra, Petra van Os, Remko van der Lugt, Rogier Laterveer, Timo Walraven
Deelnemers Hanze: Antoinette Bos, Astrid Goselink, Marten van der Laan, Frank Pierie, Kim van Dam, Rick Stratingh, Sarah Elbert, Wim Elving