Uitkomsten Soest Smitsveen

Vanuit leer- en experimenteergebieden hebben we na afloop van het project “De sociale kant van de energietransitie” in de wijk Smitsveen in Soest met verschillende tools inzichten verzameld over welke factoren bijdragen aan het succes of falen van energietransitieprojecten. Dit hebben we gedaan in juni 2023 samen met de beleidsadviseur duurzaamheid van de gemeente Soest, de projectsecretaris van het project Smitsveen en de HU-onderzoeker van het project. >> dit hebben we gedaan met betrokkenen van de gemeente Soest, van het project Smitsveen en de HU-onderzoeker van het project.

De ingezette tools zijn:

1. Inzichten die naar voren kwamen voor projectteam Smitsveen

Bij de start van de mission map sessie hebben de betrokken eerst samen het hoofddoel van het project gedefinieerd:

“ Hoe kunnen inwoners in Smitsveen meer eigenaarschap verkrijgen in de energietransitie in hun wijk.”.

Het ging hierbij om mensen met een kleine portemonnee te helpen met het energiezuiniger maken van hun woning met kleine maatregelen (bijv. radiatorfolie).

Aan het begin van het project bleek dat meer standaardoplossingen, zoals vouchers voor energiemaatregelen, niet aansloegen. Bewoners vertrouwden het niet of vonden energiebesparingsproducten aanschaffen via een webshop te ingewikkeld. Wat wél werkte? Persoonlijk contact en praktische hulp, zoals bijv. bakfietsrally’s en klusacties. Ook de inzet van een vertrouwd gezicht in de wijk, in dit geval die van de projectsecretaris en een centrale ontmoetingsplek (in een garagebox) maakten het verschil. Huiskamerbijeenkomsten en tolken uit de wijk versterkten het vertrouwen en de betrokkenheid. Deze tolken groeiden zelfs uit tot actieve aanjagers van het project.

De rol van woningcorporaties en de sociaal makelaar van Stichting Balans speelden een cruciale rol. De betrokken organisaties stonden aanvankelijk nog ver van elkaar. In de loop van het project groeide de samenwerking en kwamen huurders steeds centraler te staan. De oorspronkelijke steungroep groeide uit tot een stuurgroep. Het gebruik van koppelkansen was zinvol, leverde verschillende win-winsituaties op en beter onderling contact tussen stakeholders.

Voor met name huurders in de wijk heeft het project mooie resultaten opgeleverd, vooral in het combineren van de energietransitie met het herstellen van vertrouwen in instanties. Een dubbele winst. Woningeigenaren hadden minder behoefte aan de aangeboden maatregelen, die voor hen te klein waren.

Na afloop van dit project liggen er nog diverse vraagstukken open. Hoe zorgen we voor blijvende betrokkenheid? Hoe bouwen we verder aan vertrouwen en verbinding in de wijk? Uit alles blijkt dat de tijd nemen om de wijk, bewoners en situatie te leren kennen heel belangrijk is, maar de praktijk dwingt soms tot snelle keuzes, vaak met tegenvallende resultaten. Juist daar ligt de uitdaging: ruimte maken voor duurzame verandering, zonder de druk van de klok.

Kortom: geen vouchers, maar mensenwerk. Geen afstand, maar nabijheid. Geen snelle maatregelen, maar de tijd nemen om maatregelen af te stemmen op de specifieke situatie, samen met bewoners en betrokken organisaties.

2. Transformatief potentieel voor andere projecten op gebied van (sociale) energietransitie in wijken

Betrekken van bewoners en stakeholders

Het is belangrijk om vanaf het begin de verhoudingen tussen bewoners, organisaties en andere stakeholders in kaart te brengen en hen actief te betrekken. Zoek de energie in de wijk door aan te sluiten bij bestaande initiatieven en netwerken. Benader mensen via hun gemeenschap en wees zichtbaar in hun leefomgeving. Werk met outreachers in sleutelposities die vertrouwen kunnen opbouwen en neem de tijd voor vertrouwen, omdat een te snelle aanpak vaak averechts werkt. In plaats van bewoners naar het initiatief te laten komen, ga naar hen toe en zorg voor langdurige aanwezigheid op verschillende momenten in de wijk.

Instrumenten en methoden

Maak gebruik van hulpmiddelen zoals koppelkanssessies, stroomschema’s en vragenformulieren. Luister actief, ook naar onderliggende problemen, om een volledig beeld van de situatie te krijgen.

Differentiatie en maatwerk

Erken dat huurders en huiseigenaren verschillende benaderingen vereisen. Benader hen op maat en betrek ook huiseigenaren in de binnenring om de sociale cohesie te versterken. Zorg daarnaast voor één aanspreekpunt voor bewoners, bijvoorbeeld een gebiedsregisseur, zodat de communicatie overzichtelijk blijft.

Samenwerking en afstemming

Versterk de samenwerking binnen de gemeente door betere afstemming tussen het fysieke en sociale domein. Combineer het energievraagstuk met sociale opgaven en verlaag de drempel tussen bewoners en instanties door de steungroep rondom bewoners actief betrokken te houden.

Aanpak op landelijke schaal

Bij landelijke overheden is een andere benadering nodig: minder top-down en meer van onderaf laten ontstaan, vergelijkbaar met de aanpak bij gemeenten.

Zie voor meer informatie over het volledige project “De sociale kant van de energietransitie” de publicatie De sociale kant van de energietransitie | Hogeschool Utrecht.