Nulmeting en wijkpaspoort
Maak een overzichtelijke weergave van energieconsumptie in een wijk.
- Fase: Verkenning
- Moeilijkheidsgraad: Beginner
P
E
S
T
E
L
Contact
Frank Pierie
Hogeschool
Over deze methode
Deze tool bevat een gestandaardiseerde aanpak voor het maken van een energie-nulmeting, en is onderdeel van een reeks methoden die onderzoekers van de Hanze ontwikkelen om organisaties te ondersteunen bij het maken van keuzes in het energietransitieproces: de Energie Transitie Routekaart. Het uitvoeren van een nulmeting geeft inzicht in de uitgangssituatie ten aanzien van energiegebruik in een bepaald gebied.
De definitie? Een nulmeting beschrijft de historische en/of huidige energiestatus in een bepaald gebied of object (bijv. een huis) met behulp van kenmerken die van belang zijn bij de energietransitie, voor een zo klein mogelijk gekozen bepaald moment.
Denk hierbij aan kenmerken als energiegebruik, landgebruik, duurzame productie, potentie wind of zon, politieke doelstellingen, sociaaleconomische status van de bewoners etc. Met “een zo klein mogelijk gekozen bepaald moment” in de definitie wordt een zo compact mogelijke meetperiode bedoeld en – waar mogelijk – zo recent mogelijk, bijv. een kalenderjaar, of maand waarin gemeten wordt.
Bij het gebruik van data uit verschillende jaren kunnen er discrepanties ontstaan door weersinvloeden of veranderingen die kunnen plaatsvinden in het gebied of object, bijv. samenstelling en verandering van objecten in het gebied, verbetering van isolatiewaarden van objecten etc. Daarmee is de keuze voor welk moment de nulmeting gedaan wordt en de periode waarover gemeten wordt erg belangrijk voor de uitkomst. Een nulmeting doet geen voorspellingen en/of maakt geen scenario’s omtrent de mogelijke invulling van de energievraag met duurzame energie, maar richt zich voornamelijk op de huidige concrete uitgangsituatie. Wel kan een nulmeting de benodigde input leveren voor het ontwikkelen van toekomstige scenario’s en/of voorspellingen door te kijken naar potenties van bijvoorbeeld zonnepanelen op lege, geschikte daken.
Deze aanpak is opgesteld in het kader van ESTRAC, een samenwerkingsproject van Hanze, TNO en de Rijksuniversiteit Groningen. Het concept van deze aanpak is getest en geëvalueerd in een case study in het dorp Buren op Ameland vanuit het project Buren geeft Energie; waardoor de aanpak indien nodig aangepast wordt. Uiteindelijk zal deze aanpak voor een nulmeting beschikbaar worden gemaakt voor verschillende partijen die bezig zijn met het verduurzamen van dorp, stad of regio.
Wetenschappelijk nauwkeurige nulmeting
Ook is het mogelijk om met deze gestandaardiseerde aanpak een transparante, begrijpelijke en wetenschappelijk nauwkeurige nulmeting vast te leggen dat als input gebruikt kan worden voor een communicatietool zoals een wijkpaspoort. Het doel van het wijkpaspoort is inzichten te bieden in de wijk of buurt. Het ontwikkelde format is een hulpmiddel voor gemeenten om overzicht te creëren en de meest actuele data en inzichten beschikbaar te maken. Met het ontwikkelde format kunnen de gemeenten zelf snel aan de slag. De doelen van het Wijkpaspoort op rij:
- Overzicht in grote hoeveelheden data: in één oogopslag de belangrijke data voor de warmtetransitie in de wijk bij elkaar.
- Regie bij gemeenten: de gemeente gaat zelf aan de slag met de data en de vertaling en ontwikkelt verdere kennis.
- Een goede koppeling met de Leidraad en Startanalyse van het Expertisecentrum Warmte (ECW) en de Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO) van VNG. Het Wijkpaspoort zorgt voor een goede invulling van de lokale analyse zoals benoemd in de leidraad van ECW.
- Een goede basis om in gesprek te gaan met stakeholders en betrokkenen om tot een keuze te komen voor de betreffende wijk in het kader van de Transitie Visie Warmte.
Gebruik van de tool
De beschreven aanpak voor het maken van een nulmeting is geschikt voor het maken van nulmetingen op verschillende ruimtelijke schaalniveaus (wijken, dorpen, steden, regio’s). In dit rapport worden verschillende stappen beschreven die ter voorbereiding van het uitvoeren van een nulmeting gedaan worden en het systematisch verzamelen en vastleggen van informatie voor het maken van een nulmeting voor een bepaald gebied mogelijk maken.
In de eerste stap wordt bepaald waarom de nulmeting gemaakt wordt en wat het doel van de nulmeting is (bijvoorbeeld een PAW (Programma Aardgasvrije Wijken)-aanvraag), wie de stakeholders zijn, welk gebied het betreft, en om welk moment in de tijd het gaat.
In de tweede stap wordt vastgesteld wat – gezien het doel van de nulmeting – gemeten moet worden. Dit kunnen objectieve, fysieke kenmerken van het gehele gebied zijn, of sociaaleconomische en/of politieke aspecten. Het kunnen ook kenmerken zijn die te maken hebben met bepaalde objecten (bijv. woningen of bedrijfspanden) in het gebied, de potentie voor duurzame opwek, of wat er al duurzaam wordt opgewekt.
In de derde stap wordt bepaald op welke manier er gemeten gaat worden en waar de benodigde informatie gevonden kan worden: is informatie al publiekelijk beschikbaar, of moet er nog gemeten worden?
In de vierde stap wordt vastgesteld in welke eenheden gemeten en gepresenteerd gaat worden, bijvoorbeeld of de warmtevraag in TJ, m3, of kWh gepresenteerd moet worden. Dit kan ook te maken hebben met wat het doel is en hoe de stakeholders de informatie graag willen zien: in een tabel, een ingekleurde kaart, of grafiek etc. Het eindresultaat van deze eerste vier stappen is een duidelijk overzicht of handleiding voor het daadwerkelijk uitvoeren van een nulmeting.
In de laatste stap (stap 5) wordt de daadwerkelijke nulmeting gemaakt. Door de gegevens volgens een vast stramien te verzamelen en in te vullen, is de beschikbaar gekomen informatie bruikbaar, transparant, en overzichtelijk.
Resultaten
De Energie Nulmeting is al op meerdere plekken ingezet ter ondersteuning van gemeenten en energie initiatieven. Hieronder de meest concrete invullingen
- Binnen het project ESTRAC zijn meerdere wijkanalyses uitgevoerd (die een nulmeting en wijkpaspoort bevatten) die kijken naar de technische haalbaarheid van Positieve Energie Districten (PED’s), met aanvullend een opdracht van de Gemeente Ameland voor het dorp Buren binnen Buren geeft Energie
- Binnen het project Making City zijn meerdere wijkanalyses (die een nulmeting en wijkpaspoort bevatten) uitgevoerd die kijken naar de technische haalbaarheid van Positieve Energie Districten (PED’s), met focus op warmtenetten, hybride en vol elektrische warmtepomp oplossing inclusief de elektrische auto. Met aanvullend een overdracht van de tools aan de gemeente Groningen.
- In het project Coöperatief in Balans is de nulmeting ingezet in de verscheidende cases die het project rijk was bijv.; De Houtlaan waar gekeken werd naar het aardgasvrij maken van de Houtlaan in Assen; Zennepark Usquert, voor het ontwikkelen en beter integreren van een zonnepark in de omgeving Usquert.
- Binnen het project Regiodeal is de tool ingezet voor het doorrekenen van vier dorpen en een wijk, kijkend naar voornamelijk warmteoplossingen.
- Voor het vinden van oplossingen voor netcongestie in Leeuwarden de Zwette in het project Flexposts is de nulmeting ingezet voor het bepalen van de huidige situatie.