Klimaatprofessionaliteit

Voor het versnellen van de energietransitie en de verduurzaming van de gebouwde omgeving zijn vele professionele gesprekken nodig. Vanuit het lectoraat Sociale Interactie in de Publieke Ruimte (SIPR) van de HU delen we drie soorten kennis en tools die wat wij klimaatprofessionaliteit noemen ondersteunen. Met klimaatprofessionaliteit bedoelen we het vraagstuk hoe je je als professional in de driehoek praktijk-onderwijs-onderzoek vanuit je beroep inzet om duurzame transities te versnellen. Dit gaat om professionals die in wijken en steden werken aan de energietransitie en klimaatadaptatie, maar ook overheidsprofessionals, onderwijsprofessionals en toekomstige hbo-professionals (studenten dus). 

Klimaatgesprekken: van praten naar doen

Hoe werk je als professional aan het versnellen van duurzame transities? Naast allerlei technische en logistieke aspecten, omvat dit voor professionals vooral het voeren van gesprekken. Deze online en offline gesprekken rondom klimaat en duurzaamheid noemen wij klimaatgesprekken. Klimaatgesprekken zijn een manier om kennis uit te wisselen, en met elkaar te verbinden in relatie tot gezamenlijke doelen. Maar ze zijn vooral ook het scharnier tussen weten en doen. In gesprekken vertalen professionals samen met mede-professionals en burgers kennis in handelingsperspectieven. Met andere woorden: van praten naar doen. 

Kennis en tools

SIPR heeft kennis en tools op het gebied van klimaatgesprekken, waarvan we er hier graag vier delen. Wij bestuderen online en offline gesprekken, sociale interactie dus, en onderzoeken hoe wat mensen doen in die gesprekken leidt tot handelingsperspectief in (in dit geval) duurzame transities. Als professionals (in de driehoek praktijk, onderzoek en onderwijs) zichzelf trainen in het voeren van klimaatgesprekken, helpt dat duurzame transities versnellen. 

1. Koorddansen in klimaatgesprekken 

Het eerste heeft betrekking op het soort gesprek dat klimaatgesprekken zijn. Koorddansen in Klimaatgesprekken is een keynote gegeven op de Communitydag van Stichting Klimaatgesprekken, januari 2025. Deze presentatie legt de basis van het klimaatgesprek, aan de hand van drie vragen waar mensen in gesprekken mee bezig zijn:  

  • Wat moet ik denken? 
  • Hoe moet ik me voelen?
  • Wat moet ik doen? 

Aan deze methodiek is een workshop gekoppeld die op aanvraag beschikbaar is. In de workshop oefenen deelnemers in het voeren van klimaatgesprekken door ze op te splitsen in vijf mini-gesprekjes. Deze vijf gesprekjes vormen een structuur die orde schept in het soms chaotische klimaatgesprek, en die professionals in staat stelt deze gesprekken effectief en op professionele wijze te voeren. Zie ook ‘sociale klimaatadaptatie’ voor deze vijf gesprekken. 

2. Professionele omgang met klimaatdesinformatie 

Professionele klimaatgesprekken met burgers en collega’s bevorderen duurzame transities, maar gesprekken kunnen ook vertragend werken. Het tweede onderwerp waar we kennis en tools op hebben, is omgang met klimaatdesinformatie. In onze verkenningen van behoeftes met betrekking tot klimaatgesprekken was de meest voorkomende vraag: hoe ga ik om met klimaatdesinformatie als ik communiceer over duurzaamheid en klimaat? 

De presentatie gegeven aan de Gemeente Amersfoort geeft een indruk van de workshops en trainingen die SIPR gaf aan studenten, onderzoekers, ambtenaren, zorgprofessionals en anderen die professionele klimaatgesprekken voeren. De belangrijkste tool die we ontwikkelden is een ‘bingotabel’ (zie afbeelding) die het internationale onderzoek naar klimaatdesinformatie samenvat in 15 patronen. Wanneer men een deel van deze patronen herkent, is men al veel weerbaarder.  

Daarnaast vatten we een communicatietechniek samen die zich richt op het preventief vergroten van weerbaarheid tegen klimaatdesinformatie, dus voordat men blootgesteld is aan de desinformatie. Dit is de zogenaamde ‘truth sandwich’ die gebruikt kan worden in het ontkrachten van mythes tijdens communicatie over klimaat en duurzaamheid. 

Uitleg over de tabel en tips om om te gaan met klimaatdesinformatie om de focus te houden op het constructieve klimaatgesprek is op een aantal plekken te vinden: 

Naast dit onderzoek werkt SIPR ook samen met https://www.climateobstruction.nl/ en de werkgroep ‘klimaatobstructie’ van het Klimaatonderzoek Initiatief Nederland om trainingen aan te bieden voor journalisten en mediaredacties en briefings te verzorgen aan Tweede Kamerleden. Het doel van deze kennis en tools over klimaatdesinformatie is om professionals in klimaatgesprekken te ondersteunen om hun focus te houden op of terug te brengen naar hun constructieve boodschap over handelingsperspectief in relatie tot duurzame transities. 

3. Sociale klimaatadaptatie 

Hoewel de focus in de maatschappij nog voornamelijk ligt op duurzaamheid en de energietransitie, zal klimaatadaptatie de komende jaren enorme aandacht krijgen in Nederland. Bij het lectoraat SIPR anticiperen we op de Nationale Klimaatadaptatie Strategie (NAS’26) die in 2026 door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het RIVM en alle sectoren in Nederland gepresenteerd wordt. De presentatie Sociale Klimaatadaptatie (keynote Klimaatadaptatiedag LIFE-IP) laat zien hoe de vijf dimensies van het klimaatgesprek vertaald kunnen worden naar het versnellen van klimaatadaptatie door te richten op de sociale interacties die professionals in dit kader voeren. 

Klimaatadaptatie betekent namelijk dat professionals veel gesprekken zullen voeren met mensen die niet dezelfde expertise en kennis hebben op dit gebied. Daarbij spelen niet alleen maar vakinhoudelijke zaken een rol, want klimaatadaptatie raakt ingrijpend aan het dagelijks leven van Nederlanders, zowel in hun professionele als hun privéleven. Deze vijf vragen vormen een kader voor professionals om zich beter in te kunnen leven in de belevingswereld van de ander, en hun communicatie daarop af te stemmen: 

  • Wat is er gaande?
  • Hoe verhoud ik me daartoe?
  • Welke informatie is betrouwbaar?
  • Wat kan ik doen?
  • Wat ga ik doen? 

4. Interdisciplinariteit in de klimaatcrisis 

Klimaatprofessionaliteit omvat niet alleen gesprekken met collega’s en burgers, maar ook met onderzoekers en professionals met andere disciplinaire achtergronden. De klimaatcrisis is hét schoolvoorbeeld van waarom interdisciplinariteit in onderwijs en onderzoek essentieel is. Naast het voeren van klimaatgesprekken, het omgaan met klimaatdesinformatie in die gesprekken, en het gebruiken van die gesprekken om klimaatadaptatie en andere duurzame transities te versnellen, is interdisciplinariteit essentieel in klimaatgesprekken.

Maar hoe doe je dat? Bij SIPR hebben we kennis en expertise in het verbinden van verschillende disciplines door middel van gesprekken, zowel in onderzoek als onderwijs. Dit artikel geeft een overzicht van wat dit behelst en deze editorial op Publinova geeft een overzicht van dit en de voorgaande onderwerpen.