Uitkomsten Werkgroep Leer- en Experimenteergebieden | Gaasperdam

Vanuit de werkgroep leer- en experimenteergebieden hebben we na afloop van het project “Gebiedsgericht Slim” in de wijk Gaasperdam in Amsterdam met verschillende tools inzichten verzameld over welke factoren bijdragen aan het succes of falen van energietransitieprojecten. Dit hebben we gedaan in februari 2024 samen met medewerkers en buurtbewoners van de groene hub (een living en learning lab in Gaasperdam), een projectleider en adviseur van de gemeente Amsterdam, een mederwerker en een HU-onderzoeker van het project.  

 De ingezette tools zijn: 
 1. Inzichten die naar voren kwamen voor Groene Hub (en Sprong Sure)
Doel van de sessie

Tijdens deze sessie keken we terug op de initiatieven die de afgelopen twee jaar vanuit de Groene Hub als living lab in Gaasperdam zijn uitgevoerd. Door deze ervaringen te evalueren en in samenhang te bekijken, ontstaat een helder overzicht van wat er al bereikt is. Vanuit dit inzicht verkennen we de eerste stappen richting toekomstige activiteiten: welke kansen liggen er, welke partijen zijn daarbij nodig en welke middelen kunnen dit mogelijk maken. Voor Sprong Sure lag de focus op het ophalen van lessons learned uit de experimenteergebieden: wat werkt wel of niet, welke mechanismen zijn effectief en welke partijen zijn nodig voor toekomstige initiatieven?  

De thema’s die uit de “mission map”-sessie naar boven kwamen waren: 

Gelijkwaardigheid: Partnerschap is vaak niet gelijkwaardig; er is een sterke afhankelijkheid van gemeentelijke financiering. Kleine buurtinitiatieven worden gezien als “schattig en aaibaar”, maar opschaling lijkt bedreigend te zijn voor bestaande machtstructuren vanuit de gemeente. In Zuidoost spelen historische en institutionele mechanismen die ongelijkwaardigheid versterken. Gemeente straalt soms superioriteit uit, met een betuttelende houding van “wij weten het beter”.  

Van idee naar project (“opgroeirecht”): Uitvoering van ideeën vraagt voldoende financiën en teamcapaciteit. Organisatorische, boekhoudkundige en projectmanagementvaardigheden zijn essentieel; plus een duurzaam verdienmodel.  Samenwerking met partners vraagt niet alleen een goede klik, maar vooral zakelijke afstemming, duidelijke afspraken en plannen.  

Organisatie/organisch ontwikkelen:  Onzekerheid over wie de basis vormt: gemeente of Groene Hub. Organisatie moet aansluiten bij gemeentelijke doelen; evaluatie gebeurt alleen bij initiatieven, gemeente wordt niet geëvalueerd. Gemeente Amsterdam is versnipperd: sociaal en fysiek domein werken los van elkaar, gezamenlijke visie ontbreekt. Te weinig aandacht voor betekenisgeving binnen gemeentelijke visie. Gemeente heeft zowel politieke rol als losse ambtenaren. In de community draait het om persoonlijke aanwezigheid; instituten lijken dit te zijn kwijtgeraakt.  

Vertrouwen & waardering van initiatieven: Durf los te laten dat alles meetbaar moet zijn. De Hub fungeert als schakel en moet vertrouwen winnen van zowel bewoners als gemeente. Gemeente zou meerjarige financiering kunnen bieden zonder volledige controle vooraf. Gemeente “pronkt” met initiatieven zoals Groene Hub, maar biedt vaak onvoldoende ondersteuning.  

Continuïteit (van m.n. financiering): Gemeente ondersteunt vooral organisaties, niet de bredere beweging → leidt tot onderlinge concurrentie tussen organisatie, tijdelijkheid en beperkte flexibiliteit. Opdrachten en aanbestedingen worden uitgezet met te weinig budget. Strikte kaders bij inschrijving beperken ruimte voor initiatieven om vrij te werken.  

Kracht van de community: Je kunt niets zonder de buurt, Rolmodellen in de GH moeten op waarde worden geschat. Safe space vs overleven  

Inzichten die uit de inzet van opstellingen naar voren kwamen:  

Rol private sector klein en vaak lastig: Grotere rol private sector gekoppeld aan ESG/CSRD, maar risico’s vaak te groot voor grote bedrijven. Geld gaat vaak naar adviesbureaus. Het is moeilijk samenwerken met private sector, vaak hidden agenda, greenwashing. Private sector zou meer verantwoording moeten afleggen, Groene Hub zou hierin kunnen bemiddelen.  

Geldstromen naar de community: Richt processen in om middelen direct/rechtstreeks bij lokale initiatieven te krijgen.  

Zorg voor sterke coalities: Bundel krachten, versterk samenwerking en visie – creëer het ‘waarom’ en verbind daarvoor de partners en richt daarna pas op acties. Partners alliantieplan zien het nu toe veel als ontwikkelingssamenwerking.   

Opschalen en verbinden: Minder versnippering, meer bundeling zorgt voor meer bewijskracht. Gebruik voorbeelden en communities of practice voor stevige basis. Lokale expertise zou meer gewaardeerd moeten worden  

Moed voor verandering: Durf systemische ongelijkheid aan te pakken en leer van elkaar.  

Deze sessie leert: weten wat je niet weet, brengt je dichterbij de praktijk. Bevraag elkaar.   

 2. Transformatief potentieel voor andere projecten op gebied van (sociale) energietransitie in wijken

Een schakel tussen gemeente en community is relevant (zoals Groene Hub). Er kwamen uit deze sessie minder duidelijk aanwijsbare werkbare mechanismes, wel diverse aandachtsgebieden/kansen:  

  • Relatie gemeente/initiatief/community niet gelijkwaardig, dit gelijkwaardiger maken biedt kansen.  
  • Er liggen kansen bij evalueren in twee richtingen: niet initiatieven alleen evalueren vanuit gemeente, maar ook andersom.  
  • Er liggen kansen bij meer samenwerking/minder versnippering binnen gemeente.   
  • Meer aansluiten bij kracht van de gemeenschap biedt kansen. Meer geld rechtstreeks naar community, meer samenwerking met private sector zonder hidden agenda, minder naar adviesbureaus  
  • Beweging faciliteren i.p.v. organisaties biedt kansen. Hoe creëer je een duidelijke “why” en kun je daarop partners laten aansluiten?   
  • Initiatieven durven te laten groeien/ontwikkelen, niet klein houden. En Bundelen van kleine initiatieven voor de bewijskracht en opschalen.   
  • Toegankelijk maken van “businessplannen”->kringstatuten.  
  • Creëer een community of practice 

3. Inzichten gebruikte tools  

  • We zijn dit keer de mission map niet gestart met het formuleren van het hoofddoel, maar meteen met interview begonnen. Ondanks de open start leverde het bruikbare én vergelijkbare inzichten op. Of je in toekomst wel/niet hoofddoel moet formuleren lijkt afhankelijk van context.  
  • Startvragen waren dit keer uitgedeeld op papier, dat werkte goed.  
  • Teams hadden 3 soorten zeshoeken, welk logo’tje voor welke opbrengsten stond, was lastig te onthouden -> voor toekomst: legenda van logo’s op vragenbriefje opnemen. Er waren meer inzichtenkaarten nodig dan vraagkaarten. 
  • Interviewen, samenvatten en opschrijven is best hard werken voor de interviewer -> bij genoeg mensen zou samenvatter/notulist als derde persoon ook een bruikbare rol kunnen zijn)  
  • Rol van interviewer werkt opnieuw goed.  
  • Korte sessie levert al een mooi overzicht op en interessante discussies/gesprekken. Er werd in korte tijd al behoorlijk in de diepte geëvalueerd.  
  • We hadden dit keer geprobeerd om de opstellingen niet als losse tool in te zetten, maar te integreren met de “mission map” die de aanwezigen vlak daarvoor samen hebben gemaakt. Dit werkte minder goed dan de twee tools los na elkaar inzetten: Starten met de stakeholders toevoegen aan de mission map werd lastig gevonden, wat doe je als dezelfde stakeholders op meerdere eilanden voorkomen. Gebruikte houdertjes werkten niet goed, kaartjes vielen er makkelijk af.  
Publicaties voor meer infomatie:

Eindverslag Gebiedsgericht SLIM 

Artikel: Van Zij(n) naar Wij(k) – Samen leren als gebiedsgerichte aanpak